De wijk ten zuiden van de Oude Stad
Kazimierz: de Joodse wijk van Krakau in het kort
Een korte, onderbouwde geschiedenis van Kazimierz, vanaf de stichting in 1335 tot het getto in Podgórze, met aandachtspunten voor een zorgvuldig bezoek aan de synagogen en gedenktekens.
Reserveer een stoel voor het concert ↗Een stad naast Kraków
Kazimierz werd gesticht in 1335, toen koning Casimir III van Polen twee westelijke buitenwijken van Kraków uitriep tot een nieuwe stad die zijn naam droeg. Eeuwenlang was het een onafhankelijke koninklijke stad, ten zuiden van de Oude Stad en daarvan gescheiden door een zijarm van de Vistula. De rivierbedding werd aan het einde van de negentiende eeuw gedempt. Kazimierz maakt nu deel uit van Kraków, en het noordoostelijke deel was historisch Joods. Eeuwenlang leefden Poolse en Joodse culturen daar naast elkaar en vermengden zich met elkaar.
Hoe de Joodse wijk ontstond
Joden speelden sinds het einde van de dertiende eeuw een rol in de economie van Kraków. Na een rampzalige brand in 1494 beval de Poolse koning Jan I Albrecht de Joden in 1495 de Oude Stad te verlaten en stond hij hen toe zich te vestigen in de wijk Bawół in Kazimierz. Het ommuurde gebied dat bekendstaat als de Oppidum Judaeorum, de Joodse Stad, besloeg ongeveer een vijfde van Kazimierz maar herbergde bijna de helft van de inwoners.
De synagogen
De Oude Synagoge, het oudste nog staande synagogegebouw in Polen, werd gebouwd in de vijftiende eeuw. Bronnen verschillen van mening tussen 1407 en 1492, en het werd in 1570 herbouwd. Sinds 1958 is het een museum. De Remuh-synagoge werd voltooid in 1557 en vernoemd naar rabbi Moses Isserles, wiens Hebreeuwse acroniem Rema is. Ze staat naast een oude Joodse begraafplaats en is nog steeds een werkende synagoge.
De andere synagogen
Wikipedia's kaart van het Joodse deel van Kazimierz vermeldt nog verschillende synagogen: de Oude Synagoge, de Remuh, de Hoge Synagoge, de Izaak-synagoge, de Kupa-synagoge en de Tempel-synagoge, die nog actief is. Verschillende ervan staan aan of nabij de Szeroka-straat, waar de Oude Synagoge en de Remuh aan dezelfde straat liggen, wat het een natuurlijke wandelroute maakt. Elk gebouw heeft zijn eigen openingstijden en bezoekregels, dus controleer ze stuk voor stuk.
Vóór de oorlog
Kazimierz verloor zijn status als zelfstandige stad na de Derde Deling van Polen in 1795 en werd een district van Krakau. Veel rijkere Joodse families verhuisden uit de overvolle straten, maar door het verbod op reizen op de sabbat bleven de meesten dicht bij de oude synagogen. In de jaren 1930 telde Krakau 120 geregistreerde synagogen en gebedshuizen verspreid over de stad. Het United States Holocaust Memorial Museum vermeldt dat er aan de vooravond van de oorlog zo'n 56.000 Joden in Krakau woonden, bijna een kwart van de stadsbevolking van ongeveer 250.000.
Het getto en de Holocaust
Begin maart 1941 gaven de Duitsers opdracht een getto in te richten in Podgórze, een voorstad aan de overkant van de rivier, in plaats van in Kazimierz. Op 21 maart waren de overgebleven Joden van Krakau en duizenden uit andere steden daar opgesloten, tussen 15.000 en 20.000 mensen. In 1942 werden duizenden gedeporteerd naar het vernietigingskamp Belzec. Op 13 en 14 maart 1943 liquideerde de SS het getto. De meeste Joden van Krakau werden vermoord.
Na 1945
Kazimierz raakte grotendeels in verval en werd daarna verwaarloosd. Op 11 augustus 1945 brak in het district anti-Joods geweld uit, het pogrom van Krakau, waarbij een synagoge werd verbrand en veel Joden werden aangevallen. De communistische autoriteiten lieten de wijk als een verkruimelende ruïne achter. In 1988 begon het eerste Joodse Cultuurfestival Krakauers terug te lokken, en na 1993, toen een groot deel van Schindler's List daar werd gefilmd, groeiden restauratie en toerisme.
Waar je meer te weten komt
Drie plaatsen vertellen de geschiedenis met de stem van musea en gedenktekens. De Oude Synagoge aan de Szeroka 24 presenteert de geschiedenis en cultuur van de Joden van Krakau. Het Galicia Jewish Museum aan de Dajwór 18 toont een permanente tentoonstelling genaamd Traces of Memory. Het Plein van de Gettohelden in Podgórze, vroeger Plac Zgody geheten, markeert het getto met een monument van lege stoelen. Raadpleeg de eigen pagina van elke locatie voor openingstijden en toegangsregels.
Met zorg bezoeken
Kazimierz is tegelijk een levende buurt en een plaats van herinnering. Bedenk dat de muren van de Remuh-binnenplaats inscripties dragen voor de Joden van Krakau die in de Holocaust werden vermoord, dat de Remuh een werkende synagoge is en dat de begraafplaats ernaast een rustplaats is. Volg de aangegeven regels van elke site, kleed je respectvol en houd fotografie en lawaai beperkt. Een klezmerconcert in de Oude Stad vormt een mooie aanvulling op een dag hier, maar het ene vervangt het andere niet.
Bronnen